Poczytalnia

Rodzina z problemem alkoholowym

Opublikowano: 21 sierpnia 2020

Określenie Dorosłe Dzieci Alkoholików (DDA) jest popularnym terminem, którym posługują się zarówno autorzy artykułów popularno-naukowych, jak i klinicyści oferujący "terapię DDA" czy wreszcie sami pacjenci gabinetów terapeutycznych. Syndrom DDA rozumieć można jako  zespół utrwalonych osobowościowych schematów działania, jakie dziecko wynosi z domu, w którym pojawił się problem alkoholowy (Sobolewska - Mellibruda, 2011). Zgodnie z tą definicją nadużywanie alkoholu przez opiekunów dziecka uznać można za kluczowy czynnik, który determinuje pojawienie się problemów w jego życiu dorosłym. 

Rodzina zdrowa to rodzina funkcjonalna, czyli taka: "[…] w której wszyscy członkowie są całkowicie funkcjonalni i relacje pomiędzy nimi są całkowicie funkcjonalne" (Bradshow, 1994, s. 59). Tylko taka rodzina jest w stanie zapewnić jednostce osiągnięcie dojrzałości, rozumianej jako uzyskanie pełnej odrębności, samodzielności i niezależności, co umożliwia człowiekowi swobodne funkcjonowanie w systemie rodzinnym, bez ryzyka zlania się z nim lub konieczności podporzadkowania się mu (tamże).

W literaturze przedmiotu pojawiają się określenia "rodzina dysfunkcjonalna" lub "dysfunkcyjna" które stanowią swoiste przeciwieństwo rodziny funkcjonalnej i traktowane są jako synonimy "rodziny alkoholowej" (Cierpiałkowska i Ziarko, 2010).

Rodzina dysfunkcyjna to, rodzina, która nie spełnia swoich funkcji czyli "[…] nie wypełnia standardów i wymagań stawianych rodzinom i rodzicom w zakresie pełnionych przez nich ról, czyli nie realizuje zadań wobec dzieci i współmałżonków" (tamże, s. 254).

Wielu znawców tematu w podobny sposób opisuje rodziny dysfunkcyjne, koncentrując się przede wszystkim na deficytach, jakich jej członkowie, a zwłaszcza dzieci, mogą w nich doświadczyć. Do typowych cech tych rodzin zaliczono: brak prawidłowych relacji między poszczególnymi członkami rodziny, niejasny podział ról oraz brak wyraźnie określonych norm i zasad regulujących zarówno wewnętrzną strukturę rodziny, jak również jej relacje z otoczeniem (Woronowicz, 2009). Wskazano także, że dysfunkcjonalny system rodzinny nie zabezpiecza jednostce możliwości kształtowania właściwych wzorców społecznych, ani też przetrwania. Nie zaspokaja jej potrzeb emocjonalnych i nie daje możliwości zachowania równowagi pomiędzy utrzymaniem własnej autonomii a zależnością od systemu. Ponadto nie zapewnienia warunków do szeroko rozumianego rozwoju, czy wreszcie zbudowania własnej tożsamości (Bradshow, 1994).

Trudności i problemy, z jakimi mierzy się każda rodzina dysfunkcyjna, a których konsekwencją jest brak zaspokojenia potrzeb w obrębie życia rodzinnego, wynikać mogą z bardzo różnych czynników, między innymi także z nadużywania alkoholu przez jednego lub przez oboje rodziców.

Rodzina z problemem alkoholowym to "[…] dysfunkcyjny system wewnątrzrodzinny, zaburzony układ, w którym picie jednego jej członka jest integralną część tego systemu. Alkoholizm osoby uzależnionej staje się punktem odniesienia dla przeżyć, nastawień, zachowań i procesów występujących w rodzinie" (Ryś, 2014, s. 10). Konsekwencje wynikające z modelu picia rodzica, które, wraz z rozwojem jego uzależnienia, narastają, a tym samym coraz bardziej i mocniej dotykają wszystkich członków rodziny, powodują, że cały system rodzinny zmaga się z "problemem alkoholowym" (tamże).

Zdaniem A. Margasińskiego (2010) sformułowanie "rodzina z problemem alkoholowym" jest terminem mało precyzyjnym, nie oddającym istoty problemu, a często może być krzywdzący dla jej członków. Autor podkreśla, że termin ten przede wszystkim odnosi się do sytuacji, w której jeden z członków rodziny nadużywa alkoholu i pod jego wpływem podejmuje zachowania, mające znaczący wpływ na działanie wewnętrznych mechanizmów systemu, zarówno tych, związanych z rozwojem rodziny, jej zmianą, wzrostem i organizacją, jak i tych, odpowiedzialnych za utrzymanie w niej ładu, stabilności, porządku oraz kontroli. 

Opierając się na założeniach teorii systemowej A. Margasiński (tamże) przyjął definicję, zgodnie z którą, rodzinę z problemem alkoholowym można określić jako system alkoholowy, którego specyfika związana jest ze zniekształceniem standardowego cyklu życia rodziny poprzez nałożenie na niego, historii borykania się z problemami alkoholowymi.

Bibliografia:

  • Bradshaw, J. (1994). Zrozumieć rodzinę. Rewolucyjna droga odnalezienia samego siebie. Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia i Trzeźwości.
  • Cierpiałkowska, L., Ziarko, M. (2010). Psychologia uzależnień - alkoholizm. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
  • Margasiński, A. (2010). Rodzina alkoholowa z uzależnionym w leczeniu. Kraków: Oficyna Wydawnicza "Impuls".
  • Ryś, M. (2014). Rodzina z problemem alkoholowym. Metody badań relacji interpersonalnych w dysfunkcyjnych systemach rodzinnych. Warszawa: Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej.
  • Sobolewska-Mellibruda, Z. (2011). Psychoterapia dorosłych dzieci alkoholików. Strategie, procedury i opisy przypadków pracy psychoterapeutycznej. Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia.

Inne usługi